Geplaatst op 03-11-2010
Door: Anton van Wijk, Tom van Ham en Henk Ferwerda*

In de nieuwe prostitutiewet krijgen gemeenten meer mogelijkheden om de prostitutiebranche te reguleren. De nieuwe wet moet onder meer een einde maken aan lokale verschillen in vergunningsvoorwaarden en maakt exploitatie van seksbedrijven in heel Nederland vergunningsplichtig. Alleen vergunde bedrijven en geregistreerde zelfstandige werkende prostituees mogen hun diensten aanbieden. In alle andere gevallen is sprake van illegale prostitutie.

Met deze nieuwe wet beoogt de overheid een duidelijke scheiding aan te brengen tussen het legale en illegale deel van de prostitutiebranche. Sinds de opheffing van het bordeelverbod in 2000 heeft de prostituee een ‘gewoon’ beroep; het schimmige karakter van het gedogen is vanaf dat moment passé. Regulering van de legale prostitutie en het aanpakken van de illegale prostitutie moet leiden tot een gezonde bedrijfstak waarin misstanden zoals vrouwenhandel en prostitutie door minderjarigen niet meer voorkomen. Deze misstanden worden vaak geassocieerd met de illegale prostitutiebranche.

Vraag is of het ingezette beleid ook in de praktijk de uitwerking heeft die men verwacht. Een recent onderzoek naar de prostitutiebranche in Amsterdam laat zien dat er ook in het legale c.q. in het vergunde deel van de prostitutie en dan met name in de raamprostitutie nog steeds misstanden voorkomen. Thans zijn er veel prostituees uit Oost-Europese landen (o.a. Hongarije, Roemenie) als prostituee werkzaam achter de ramen in Amsterdam.

De uitbuitingsgraad onder deze vrouwen is groot en bij de politie komen veel signalen van mensenhandel binnen. Daartegen optreden blijkt lastig, omdat de vrouwen er niet voor uit durven te komen dat ze worden gedwongen en ze aan de regels van inschrijving bij de KvK voldoen, een paspoort hebben, meerderjarig zijn en de raamexploitant de BTW betaalt. Juridisch klopt het kortom allemaal, daar zorgen de mensenhandelaren wel voor. In de praktijk kunnen zodoende misstanden in het legale gedeelte van de prostitutiebranche blijven voortbestaan.

Hoe zit het dan met de illegale prostitutie? Het onderzoek Kwetsbaar beroep maakt duidelijk dat er weliswaar allerlei verborgen vormen van illegale prostitutie kunnen voorkomen (pizzeria’s, cafés, parkeerplaatsen), maar niet in die mate zoals de media soms doen willen geloven. De prostituee is immers gebaat bij vindbaarheid; Hoe meer verborgen, des te lastiger het is om voldoende inkomsten te genereren. De grootste groepen illegale prostituees vormen de thuiswerkers en zelfstandige escorts. Zij adverteren op het internet, waaruit het bedrijfsmatige karakter valt af te leiden. Het lijkt er op dat dergelijke vormen van prostitutie steeds meer in de plaats van de reguliere prostitutievormen (clubs, ramen) komen.
 
Deze zelfstandig werkende prostituees zijn vaak van Nederlandse origine en er zijn geen aanwijzingen dat hier mensenhandel op grote schaal voorkomt. Momenteel hebben zich zeer weinig zelfstandig werkende prostituees ingeschreven bij de Belastingdienst, onder andere vanwege de financiële consequenties en de weerstand om als prostituee geregistreerd te staan. Daaruit is te concluderen dat een landelijke registratie veel inspanningen van de overheid zal vergen, waarvan het succes nog maar moet blijken.

Concluderend: het feit dat de prostitutie verder wordt gereguleerd, is geen garantie voor een ‘smetloos’ beroep. Het blijft zaak om alert te zijn op misstanden in de legale branche, omdat criminelen feilloos gebruik weten te maken van legale middelen om hun strafbare activiteiten te ontplooien. De aanpak van de illegale prostitutie is minder in het belang van de prostituees zelf vanwege de (verplichte) landelijke registratie (taboe op het beroep) en het feit dat zij een deel van hun opbrengsten aan de fiscus zullen moeten afstaan. Mogelijk dat deze groep prostituees de goedbedoelde aanpak als een mis(ver)stand zullen aanmerken.

* De auteurs zijn werkzaam bij Bureau Beke en hebben onlangs een onderzoek uitgebracht naar de prostitutiebranche in Amsterdam (Kwetsbaar beroep. Een onderzoek naar de prostitutiebranche in Amsterdam is te bestellen via www.beke.nl).