Door: Archie Barneveld

Op onderzoek naar jeugdbendes, gangs, liep antropoloog Frank van Gemert (Vrije Universiteit, Criminologie) aan tegen geweldscrimineel Jan H.. Deze zat een straf uit in diverse federal prisons en county jails in Amerika vanwege een drugsdelict. In die jaren klom hij, reeds op middelbare leeftijd, op in de ranks van de Sureños, een latino prison gang. Ofschoon zijn mede-gangleden gemiddeld twee koppen kleiner waren en half zijn leeftijd, genoot Hollandse Jan daar veel aanzien en had hij het er eigenlijk prima naar zijn zin. Wat steken hier, wat meppen daar en verder veel sporten om in vechtconditie te blijven. Achteraf gezien waren deze jaren Jan’s finest hour, want - weer terug in Nederland - ging het allemaal niet meer zo lekker in de ‘vrije’ maatschappij.
 
Van Gemert raakte geboeid door de verhalen van Jan en besloot een biografie over hem te schrijven. Of beter gezegd: dat project besloten zij samen te doen. En nu ligt er dan een minutieus beschreven levenspad van gewelddadige Jan, waar laatstgenoemde van a tot z aan heeft bijgedragen, gecorrigeerd et cetera. Deze directe betrokkenheid maakt het op zich al uniek. Maar ook is dit verhaal nu eens niet door een ‘misdaadjournalist’ geschreven uit commerciële redenen over een bekende boef. Niet dat met het laatste iets mis is, maar wij hebben bijna geen criminologische biografieën in Nederland.
 
In Van prison gang tot TBS beschrijft Van Gemert op droge, niet-sensationele wijze de levensgang van een gestoorde, zeer gewelddadige crimineel zonder in de valse romantiek te geraken waarmee dit soort verhalen nogal eens worden opgesmukt. Het leest als een speer, maar er ontstaat geen enkele affectie of bewondering voor Jan H.. Deze blijft een raspsychopaat die je in het echte leven ook maar beter niet kunt tegenkomen. Als criminoloog tracht Van Gemert verklaringen te vinden voor Jans gedrag. Sommige zijn wel te duiden, maar er blijven ook veel raadsels over. Veel losse eindjes die enkel vraagtekens geven. Jan H. is een geval waarop de gangbare wijsheden en verklaringen uit bijvoorbeeld de levensloopcriminologie niet goed toepasbeer zijn. Wat je doet afvragen waarop deze dan zijn gebaseerd en wat je daar eigenlijk mee kunt.

Zie verder voor een uitgebreid interview met Van Gemert het september 2011 nummer van Crimelink. En voor een voorpublicatie uit zijn boek zie elders (Publicaties) op deze site. Dit fragment beschrijft hoe Jan H. zich aanpast aan de Amerikaanse detentiecultuur.

Frank van Gemert, Van prison gang tot TBS, Just Publishers 2011